Over welk narratief hebben we het?

We hebben al gezien wat een narratief is: een frame waardoor mensen en personages hun wereld creëren. Narratief is synoniem voor verhaal. Maar dat kan een misverstand oproepen dat in de weg gaat zitten bij het schrijven. Dat misverstand zullen we hier uit de weg ruimen. Om dat te doen, helpt het om ons af te vragen: over welk narratief hebben we het eigenlijk?

Een narratief is een verhaal. Dus je kunt terecht stellen dat romans en korte verhalen narratieven zijn.

Daardoor kan het lijken of romans en korte verhalen het onderwerp van dit boek zijn omdat ze zelf narratieven zijn. Echter, dat is niet hoe we er hier tegenaan kijken. Romans en korte verhalen zijn hier het onderwerp niet omdat ze zelf narratieven zijn, maar omdat ze narratieven bevatten.

Copernicaanse wending

Als het om narratieven gaat, kunnen we op zijn minst twee lagen onderscheiden:

  1. Het literaire werk zelf: de roman of het korte verhaal dat de schrijver schrijft.
  2. Het narratief van de personages: het narratief dat de personages zelf creëren, bewust of onbewust.

Gewoonlijk als lezers over literatuur praten, dan bedoelen ze de eerste laag: het literaire werk zelf. Of in andere woorden: het narratief dat de schrijver heeft gecreëerd.

Maar dit boek gaat over het tweede deel: het narratief van het personage. Zie het als een Copernicaanse revolutie. Copernicus stelde dat niet de zon om de aarde draait, maar dat het andersom is. Voor het narratief maken we een soortelijke wending: niet het verhaal van de schrijver staat centraal, maar het narratief dat het personage creëert. Romans en korte verhalen draaien om het narratief van de personages.

Gregor Samsa’s frame

Als we kijken naar de novelle De gedaanteverwisseling van Franz Kafka, dan gaat het niet zozeer over hoe Kafka die novelle schreef en met welke literaire middelen hij dat deed, als wel om hoe Gregor en de andere personages de gebeurtenissen framen en op die manier een eigen narratief creëren, een narratief dat Gregor fataal wordt.

Laura’s frame

Mutatis mutandis gaat dit ook op voor het korte verhaal De navolging van de roos van Clarice Lispector. We kijken niet zozeer naar de literaire kwaliteiten van dit verhaal, als wel naar hoe het hoofdpersonage Laura zichzelf framet en zich daarmee tot waanzin drijft.

Humbert Humbert’s frame

Op dezelfde manier gaat het ons in Vladimir Nabokov’s roman Lolita er niet om hoe virtuoos Nabokov te werk gaat, maar om de manier waarop het personage Humbert Humbert (HH) zichzelf en Lolita framet. Of beter gezegd: hoe HH zichzelf en Lolita creëert door te framen. Tegelijkertijd is HH ook de schrijver van het verhaal, en daardoor gaat het toch nog om het narratief van een schrijver. Maar het is belangrijk om op te merken dat we op deze site kijken vanuit het personage dat schrijft en framet.

Hierna zullen we kijken naar hoe personages niet alleen gevormd worden door hun eigen narratief, maar ook door een narratief dat groter is dan zijzelf: het collectieve narratief.

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Narratief

Door Ton Rozeman

Writer and teacher creative writing. Published three short story collections and a novel, and a book on writing short stories. Teaches in Amsterdam.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *