Literatuur gaat over hoe mensen met hun verhaal omgaan

Er is een onderwerp waar alle literatuur over gaat: over hoe mensen met hun verhaal omgaan. Als je dit inziet, kun je in de diepte van literatuur afdalen, in de diepte van lezen en schrijven.

Waarover gaan korte verhalen en romans? Natuurlijk, ze kunnen over van alles gaan, over ouderdom, liefde, vrijheid, macht, you name it. Maar er is een onderwerp dat ze gemeenschappelijk hebben: ze gaan ook over verhalen, ze gaan ook over hoe mensen met hun verhaal omgaan.

Je kunt dus zeggen: literatuur gaat over verhalen, literatuur verwijst naar verhalen. Of nog iets anders geformuleerd: verhalen verwijzen naar verhalen.

Zaken die naar zichzelf verwijzen

Om hier meer inzicht in te krijgen, kijken we naar een paar voorbeelden van andere zaken die naar zichzelf verwijzen.

Eerste voorbeeld: je hebt op school een hoop geleerd, maar wat je er vooral van hebt geleerd is hoe het is om op school te zitten. De kans is groot dat je je levendiger herinnert wat er in het klaslokaal gebeurde dan wat je in je schoolboeken hebt gelezen. School onderwijst ook over school. School gáát over school.

Nog een voorbeeld: als je een relatie met iemand hebt, ervaar je niet alleen die persoon, maar ervaar je ook wat het is om in een relatie te zijn. Relaties relateren aan relaties. Relaties gáán over relaties.

Idem dito met het leven. Wat ook de zin van het leven mag zijn, het leven laat je ervaren wat het is om te leven. Het leven leeft het leven. Het leven gáát over het leven.

Kunst gaat over kunst

Laten we kijken naar kunst. Het is met kunst niet anders.

Drama bijvoorbeeld. Drama kan over van alles gaan, maar drama gaat ook over drama en over het leven als toneel: over een identiteit aannemen, over spreken en verhullen, over je verhouden tot een publiek. Een van de thema’s van drama is drama zelf. Drama is niet alleen een genre, maar drama is ook onderdeel van de inhoud en het thema.

Of neem film. Film gaat over van alles, maat het gaat ook over de elementen van film: over kijken, over licht en donker, over zichtbaar en onzichtbaar. Kijken is onderdeel van het genre, en het is ook onderdeel van de inhoud en van het thema.

Literatuur gaat over narratief

Ten slotte, laten we terugkeren naar de literatuur. We zagen al dat verhalen over veel verschillende onderwerpen kunnen gaan, maar ze gaan ook over verhalen, over hoe mensen met hun verhalen omgaan. Op deze manier zijn verhalen niet alleen onderdeel van het genre, maar ook onderdeel van de inhoud en van het thema. Dit heeft vérstrekkende gevolgen.

Dit boek gaat over die gevolgen. Het is een andere manier om naar literatuur te kijken. Het is een andere manier om naar het leven te kijken.

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Narratief

Door Ton Rozeman

Writer and teacher creative writing. Published three short story collections and a novel, and a book on writing short stories. Teaches in Amsterdam.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *